در نشست دو ساعته علاءالدین بروجردی با رئیس، مدیران و پژوهشگران ارشد مؤسسه مطالعات بین‌المللی شانگهای، تحولات نظم جهانی، امنیت غرب آسیا و خلیج فارس، آینده ترتیبات مرتبط با تنگه هرمز، نقش چین در منطقه و موانع بانکی، دانشجویی و ترانزیتی روابط ایران و چین مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
به گزارش روابط عمومی دفتر علاءالدین بروجردی، در ادامه برنامه‌های دیپلماتیک و گفت‌وگوهای راهبردی وی در چین و با هماهنگی مؤسسه ایرانی مطالعات کمربند راه (IBRIS)، علاءالدین بروجردی، نماینده مردم شریف لارستان، خنج، گراش، اوز و جویم و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، با پروفسور چِن دونگ‌شیائو (Chen Dongxiao)، رئیس مؤسسه مطالعات بین‌المللی شانگهای (SIIS) و جمعی از معاونان، مدیران و پژوهشگران ارشد این مؤسسه دیدار و گفت‌وگو کرد.
این نشست که حدود دو ساعت به طول انجامید، به بررسی مجموعه‌ای از مسائل راهبردی در روابط بین‌الملل از جمله تحولات نظم جهانی، امنیت منطقه‌ای در غرب آسیا و خلیج فارس، آینده ترتیبات مرتبط با تنگه هرمز، مناسبات ایران با کشورهای منطقه، نقش چین در کاهش تنش‌ها و همچنین موانع عملیاتی در روابط اقتصادی، بانکی و ترانزیتی ایران و چین اختصاص داشت.
چِن دونگ‌شیائو از چهره‌های شناخته‌شده سیاست‌پژوهی چین و رئیس SIIS است. براساس معرفی رسمی این مؤسسه، وی در حوزه‌های سازمان ملل، سیاست خارجی چین و روابط چین و آمریکا تخصص دارد، پروژه‌های متعدد پژوهشی سفارش‌شده از سوی نهادهایی از جمله وزارت امور خارجه و وزارت دارایی چین را هدایت کرده و به‌عنوان مشاور ارشد دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه چین و نایب‌رئیس انجمن ملی روابط بین‌الملل چین نیز فعالیت دارد.
جهان در مسیر گذار به نظم چندقطبی
بروجردی در این نشست با اشاره به تحولات سال‌های اخیر نظام بین‌الملل اظهار داشت که از دیدگاه ایران، جهان در حال فاصله گرفتن از ساختار تک‌قطبی و حرکت به سوی نظمی چندقطبی است و قدرت‌های آسیایی، به‌ویژه چین، در شکل‌دهی به این نظم جدید نقش فزاینده‌ای یافته‌اند.
وی با اشاره به همکاری ایران با چین و روسیه و حضور جمهوری اسلامی ایران در سازوکارهایی نظیر سازمان همکاری شانگهای و بریکس، این روند را بخشی از تقویت همکاری میان قدرت‌های مستقل و اقتصادهای نوظهور دانست.
بروجردی با تحلیل تحولات سیاسی، نظامی و اقتصادی سال‌های اخیر، دوران قدرت تک‌قطبی را پایان‌یافته توصیف کرد و با انتقاد از عملکرد آمریکا و آنچه بی‌اعتباری تعهدات واشنگتن خواند، تأکید کرد تجربه تحولات اخیر ضرورت شکل‌گیری سازوکارهای مستقل‌تر و قابل اتکاتر در نظام بین‌الملل را آشکار کرده است.
وی در همین زمینه به تفاهم اسلام‌آباد و روند مذاکرات مرتبط با آن اشاره کرد و رویکرد آمریکا را مورد انتقاد قرار داد. وزارت امور خارجه چین نیز پس از دیدار ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ وانگ‌یی و سیدعباس عراقچی اعلام کرد که پکن از ایران و آمریکا می‌خواهد به تفاهم اسلام‌آباد بازگردند، سازوکار مذاکره را احیا کنند و درباره موضوعات مورد نگرانی دو طرف وارد رایزنی‌های محتوایی شوند.
بروجردی همچنین با اشاره به تلفات غیرنظامیان در درگیری‌های اخیر، حمله به بیمارستان‌ها و مدارس و آنچه شهادت ۱۶۸ کودک عنوان کرد، بر ضرورت مقابله با آنچه «دیکتاتوری جهانی آمریکا» خواند تأکید کرد.
وی همچنین مقاومت ۲۰۰ روزه ملت ایران و حفظ ثبات بازار داخلی علی‌رغم فشارهای حداکثری را، از دیدگاه خود، نشانه شکست جنگ اقتصادی آمریکا و افزایش تاب‌آوری جمهوری اسلامی ایران دانست.
بروجردی: اقدامات علیه مراکز آمریکا متوجه کشورهای همسایه نیست
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در ادامه، حضور و اقدامات نظامی آمریکا در منطقه را از عوامل بی‌ثباتی دانست و تأکید کرد اقدامات ایران علیه مراکز و پایگاه‌های مورد استفاده آمریکا، متوجه سیاست‌ها و اقدامات واشنگتن است و نباید اقدامی علیه کشورهای همسایه‌ای تلقی شود که این تأسیسات در خاک آنها قرار دارد.
وی بر اهمیت حفظ روابط ایران با همسایگان و حرکت به سمت سازوکارهای امنیتی متکی بر مشارکت و مسئولیت‌پذیری کشورهای منطقه تأکید کرد.
تنگه هرمز؛ محور مهم گفت‌وگوهای شانگهای
بخش مهمی از این نشست به آینده ترتیبات حقوقی، امنیتی و مدیریتی مرتبط با تنگه هرمز اختصاص یافت.
بروجردی در این بخش، دیدگاه‌ها و مباحث مطرح در ایران درباره وضعیت حقوقی تنگه هرمز، مسئولیت ایران و عمان به‌عنوان دو کشور ساحلی و امکان ایجاد ترتیبات مشترک برای مدیریت بهتر کشتیرانی، ایمنی دریایی، حفاظت از محیط‌زیست و ارائه خدمات به کشتی‌های عبوری را تشریح کرد.
وی با اشاره به وضعیت ایران در قبال کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها، دیدگاه حقوقی جمهوری اسلامی درباره مقررات «عبور ترانزیتی» را توضیح داد. براساس سوابق رسمی سازمان ملل، ایران کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها را امضا کرده، اما آن را تصویب نکرده و در شمار دولت‌های عضو آن قرار ندارد.
بروجردی با تأکید بر موقعیت جغرافیایی و حقوقی تنگه هرمز گفت: «عرض تنگه هرمز ۲۴ مایل است؛ ۱۲ مایل آن در محدوده آب‌های سرزمینی ایران و ۱۲ مایل دیگر در محدوده آب‌های سرزمینی عمان قرار دارد.» وی بر مبنای این استدلال، نقش و مسئولیت مستقیم ایران و عمان را در ترتیبات مربوط به این آبراه مورد تأکید قرار داد و دیدگاه خود را درباره ماهیت حقوقی این محدوده تشریح کرد.
بروجردی همچنین از گفت‌وگوهای تهران و مسقط درباره ایجاد یک مسیر و سازوکار مشترک آبی سخن گفت و اظهار داشت که دو کشور برای تدوین ترتیبات جدید در حال رایزنی هستند و پس از طی مراحل حقوقی و اجرایی، چارچوب مورد توافق می‌تواند به مراجع ذی‌ربط بین‌المللی اعلام شود.
بررسی الگوی مدیریت، خدمات دریایی و اخذ عوارض
بروجردی در ادامه به امکان استفاده از تجربه رژیم‌های حقوقی و مدیریتی سایر تنگه‌ها از جمله بسفر و داردانل اشاره کرد و گفت در چارچوب‌های مورد بررسی، موضوع دریافت هزینه در قبال خدمات مشخصی همچون تأمین امنیت، سوخت‌رسانی، خدمات دریایی و مقابله با آلودگی‌های زیست‌محیطی نیز مطرح است.
وی به هزینه‌های حفاظت از محیط‌زیست دریایی و مقابله با آلودگی‌ها و لکه‌های نفتی در محدوده تنگه هرمز اشاره کرد و افزود ارائه خدمات به کشتی‌های عبوری مستلزم تأمین هزینه‌های مربوط به امنیت، محیط‌زیست و خدمات دریایی است.
بروجردی در عین حال تأکید کرد هرگونه ترتیبات جدید مدیریتی و مالی نباید موجب نگرانی شرکای راهبردی ایران، از جمله چین، شود و تعامل ایران با کشورهای دوست می‌تواند براساس سازوکارهای ترجیحی دنبال شود.
ملاحظات طرف چینی درباره کشتیرانی و امنیت انرژی
طرف چینی نیز با توجه به جایگاه تنگه هرمز در امنیت انرژی و تجارت بین‌المللی، ملاحظات حقوقی، منطقه‌ای و اقتصادی خود را درباره هرگونه ترتیبات جدید مطرح کرد.
در این چارچوب، بر توجه به قواعد و رویه‌های بین‌المللی، همراهی کشورهای منطقه و منطقی و قابل پیش‌بینی بودن هزینه‌ها و ترتیبات مرتبط با عبور و خدمات دریایی تأکید شد.
موضوع تنگه هرمز در رایزنی‌های اخیر رسمی ایران و چین نیز مطرح شده است. وزارت امور خارجه چین در گزارش رسمی دیدار وانگ‌یی و عراقچی در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که پکن بر باز شدن هرچه زودتر تنگه هرمز، حفظ ایمنی و روان بودن مسیرهای بین‌المللی کشتیرانی و ثبات انتقال انرژی و زنجیره‌های تأمین تأکید دارد.
معماری جدید امنیت منطقه‌ای؛ امنیت با مشارکت کشورهای منطقه
موضوع معماری آینده امنیت در غرب آسیا از دیگر محورهای اصلی گفت‌وگو بود.
پژوهشگران مؤسسه مطالعات بین‌المللی شانگهای با تشریح دیدگاه چین درباره ضرورت افزایش نقش کشورهای منطقه در تأمین امنیت خود، بر توسعه الگویی مبتنی بر همکاری، گفت‌وگو، همزیستی و منافع مشترک تأکید کردند.
وابستگی‌های امنیتی و نظامی موجود میان برخی کشورهای منطقه و ایالات متحده نیز به‌عنوان یکی از متغیرهای تأثیرگذار بر شکل‌گیری هرگونه ساختار جدید امنیتی مورد بحث قرار گرفت.
بروجردی نیز با نقد تجربه پیمان‌ها و ائتلاف‌های امنیتی گذشته، از جمله آنچه در نشست از «پیمان مکه» یاد شد، و با اشاره به تحولات یمن، بر ضرورت حرکت به سمت سازوکارهای امنیتی درون‌زا و مبتنی بر همکاری جمعی کشورهای منطقه تأکید کرد.
در این بخش، ابتکار امنیت جهانی چین (Global Security Initiative) نیز مورد بررسی قرار گرفت و طرفین درباره الگویی مبتنی بر ایجاد یک «منزل مشترک» در غرب آسیا گفت‌وگو کردند؛ الگویی که چهار مؤلفه حسن همجواری، امنیت، توسعه و همکاری در آن مورد تأکید قرار گرفت.
نقش چین در کاهش تنش‌های منطقه‌ای؛ تجربه ایران و عربستان
بروجردی با اشاره به نقش چین در روند ازسرگیری روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی، این تجربه را نمونه‌ای از ظرفیت پکن برای ایفای نقش در کاهش تنش‌های منطقه‌ای دانست و بر استفاده بیشتر از ظرفیت سیاسی و دیپلماتیک چین برای تقویت ثبات و همکاری‌های منطقه‌ای تأکید کرد.
براساس بیانیه سه‌جانبه رسمی ایران، عربستان و چین در مارس ۲۰۲۳، مذاکرات دو طرف از ۶ تا ۱۰ مارس در پکن برگزار شد و تهران و ریاض بر ازسرگیری روابط دیپلماتیک و بازگشایی سفارتخانه‌ها توافق کردند؛ دو طرف نیز از میزبانی و حمایت چین از این گفت‌وگوها قدردانی کردند.
نظام مالی؛ یکی از حلقه‌های نیازمند تقویت در روابط ایران و چین
در بخش دیگری از نشست، طرفین به‌صورت صریح موانع عملی موجود در مناسبات ایران و چین را مورد بررسی قرار دادند.
براساس مباحث مطرح‌شده در نشست، طرف چینی با اشاره به پیشرفت‌های گسترده این کشور در حوزه‌های مختلف از جمله فناوری و توانمندی‌های صنعتی، نظام مالی را یکی از حلقه‌های ضعیف‌تر در زنجیره قدرت جامع چین توصیف کرد و به چالش‌های ناشی از سلطه تاریخی دلار بر نظام پولی و مالی بین‌المللی پرداخت.
مشکلات بانکی و مالی فعالان اقتصادی ایرانی، مسدود شدن یا ایجاد محدودیت برای برخی حساب‌های شرکتی تحت تأثیر تحریم‌های خزانه‌داری آمریکا و ضرورت توسعه سیستم‌ها و روش‌های جایگزین دلار برای مبادلات مالی نیز از دیگر موضوعات این بخش بود.
طرفین بر ضرورت یافتن راهکارهای اجرایی برای کاستن از این موانع و تسهیل همکاری‌های اقتصادی میان دو کشور تأکید کردند.
۷ هزار دانشجوی ایرانی؛ ضرورت حل مشکل Alipay و WeChat Pay
بروجردی با اشاره به حضور حدود ۷ هزار دانشجوی ایرانی در چین که از آنان به‌عنوان سفرای فرهنگی و یکی از ظرفیت‌های مهم دیپلماسی مردمی میان دو ملت یاد کرد، مشکلات برخی دانشجویان و شهروندان ایرانی در دسترسی به سامانه‌های پرداخت الکترونیکی چین از جمله Alipay و WeChat Pay را مطرح کرد.
وی خواستار یافتن راهکارهای اجرایی برای رفع این مشکلات و تسهیل زندگی، تحصیل و فعالیت دانشجویان، بازرگانان و شهروندان ایرانی در چین شد.
چهار ماه برای ترانزیت ریلی؛ ضرورت کاهش زمان حمل
طولانی بودن زمان حمل‌ونقل ریلی میان ایران و چین نیز از دیگر موضوعات این نشست بود.
در گفت‌وگوها عنوان شد که در برخی مسیرها، زمان ترانزیت ریلی به حدود چهار ماه می‌رسد و برای تبدیل مسیر ریلی ایران و چین به یک کریدور اقتصادی مؤثر، لازم است ظرفیت‌های زیرساختی، لجستیکی و گمرکی توسعه یابد تا این زمان به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کند.
توسعه حضور کنسولی ایران در چین
بروجردی همچنین به توسعه حضور کنسولی جمهوری اسلامی ایران در چین و مصوبه دولت برای افتتاح دو سرکنسولگری جدید اشاره کرد و افزایش ظرفیت‌های کنسولی را عاملی برای تسهیل خدمات‌رسانی به دانشجویان، فعالان اقتصادی، بازرگانان و ایرانیان مقیم چین دانست.
وی توسعه ارتباطات انسانی و مردمی را یکی از پایه‌های روابط پایدار و بلندمدت تهران و پکن عنوان کرد.
مقابله با افراط‌گرایی و تأکید بر کرامت انسانی
بروجردی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مقابله ایران با داعش و جریان‌های تکفیری و سلفی، بر ضرورت تفکیک میان باور دینی و افراط‌گرایی تأکید کرد.
وی با استناد به کلام امیرالمؤمنین علی(ع) درباره کرامت انسان گفت:
«إمّا أخٌ لک فی الدین أو نظیرٌ لک فی الخلق»؛ انسان‌ها یا برادر دینی تو هستند یا در آفرینش همانند تو.
بروجردی این نگاه را از مبانی اندیشه اسلامی در نفی افراط‌گرایی، خشونت کور و تروریسم دانست.
قدردانی از مواضع چین و تأکید بر تداوم رایزنی‌ها
در پایان این نشست، بروجردی با اشاره به مواضع چین در شورای امنیت سازمان ملل و رایزنی‌های پکن درباره تحولات منطقه، بر ضرورت ادامه گفت‌وگوهای تهران و پکن درباره امنیت منطقه‌ای و مسائل راهبردی تأکید کرد.
وی همچنین با اشاره به شرایط جاری منطقه و غیرقابل پیش‌بینی بودن تحولات سیاسی در آمریکا اظهار داشت که از دیدگاه جمهوری اسلامی ایران، هرگونه اقدام نظامی علیه زیرساخت‌های حیاتی و انرژی کشور با پاسخ متقابل مواجه خواهد شد و تشدید درگیری در منطقه می‌تواند پیامدهای مستقیم برای امنیت انرژی، تجارت بین‌المللی و ثبات اقتصاد جهانی به همراه داشته باشد.
در پایان، علاءالدین بروجردی و پروفسور چِن دونگ‌شیائو بر اهمیت استمرار گفت‌وگوهای کارشناسی میان اندیشکده‌ها، نهادهای پارلمانی، دانشگاهی و مجموعه‌های فعال در دیپلماسی مردمی ایران و چین تأکید کردند.
